ISO metrik vida dişleri

ISO metrik diş, cıvataların, vidaların, somunların ve diş açılmış deliklerin genel amaçlı dişidir. Geometrisi basittir: bütün oranları adımla belirlenen, 60° diş açılı bir diş. Teknik resimdeki her çap, her kılavuz matkabı ve cıvatanın dayanımı buradan çıkar.

Hangi standart neyi kapsar

Wikipedia dâhil dolaşımdaki birçok tablo hâlâ 1998 baskılarına atıf yapar. Aksi belirtilmedikçe bu sayfadaki sayılar her ikisiyle de uyuşur.

Temel profil

Profil eşkenar bir üçgen üzerine kurulur; bu yüzden diş açısı 60°‘dir. Üçgenin yüksekliği:

$$H = \frac{\sqrt{3}}{2}\,P = 0{,}866025\,P$$

Burada P adımdır. Sivri üçgen, büyük çapta H/8 kesilerek P/8 genişliğinde bir düzlük, küçük çapta H/4 kesilerek P/4 genişliğinde bir düzlük bırakır. Geriye kalan, iç ve dış dişin temel örtüşme derinliğidir: 5H/8 = 0,541266 P.

ISO 68-1’in 2023 baskısı bu temel profili gerçek parçaların tasarım profilinden ayırır. Bolt Science’a göre dış dişin dibi yuvarlatılmıştır ve en küçük 0,125 P yarıçapı artık, bir ürün standardı aksini söylemedikçe bütün dış dişlere uygulanır; önceden yalnızca 8.8 ve üzeri mukavemet sınıfları için geçerliydi.

Temel ölçüler

ISO 724, çapları anma çapı d ve adım P’nin fonksiyonu olarak verir:

$$d_2 = D_2 = d - 0{,}649519\,P \qquad D_1 = d - 1{,}082532\,P \qquad d_3 = d - 1{,}226869\,P$$

• d2 = D2, bölüm dairesi çapı (böğür çapı), her iki yanda büyük çapın 3H/8 altındadır.
• D1, iç dişin temel küçük çapı, 5H/8 altındadır.
• d3, dış dişin tasarım profilindeki küçük çapı, 17H/24 altındadır. ISO 724’ün 2023 baskısı onu tablolara ekledi.

Örnek, M10 (P = 1,5 mm): d2 = 9,026 mm, D1 = 8,376 mm, d3 = 8,160 mm. ISO 724 üç ondalığa yuvarlar.

d = 10d₂ = 9,026d₃ = 8,160P = 1,560°

3B model yükleniyor…

Döndürmek için sürükleyinGörünüm düğmeleriyle döndürün

Tüm cıvataKesitYanaklar

Normal ve ince adımlar

Her çapın bir normal (kaba) adımı vardır. ISO 262, M8’den itibaren bağlantı elemanları için bir veya daha fazla ince adım seçer; ISO 261’in genel planı daha fazlasını listeler. ISO 261 çapları birinci, ikinci ve üçüncü seçim olarak ayırır; mümkün olduğunda birinci seçim kullanılmalıdır. M1’den M64’e normal adım serisi:

M14, M18, M22 ve M60 ikinci seçimdir; tek bir kaynağa göre M27, M33, M39, M45 ve M52 de öyledir. ISO 262’nin cıvata ve somunlar için seçtiği ince adımlar ve her ölçünün bütün boyutları kılavuz deliği ve diş hesaplayıcısında bulunur. Bu liste ISO 262’nin 1998 baskısına dayanır; 2023 baskısının tablosuyla karşılaştıramadık.

Gösterim ve tolerans sınıfları

Normal adımlı diş yalnızca çapıyla yazılır, M10; ince adımlı dişe adım eklenir, M10 × 1,25. Tolerans sınıfı bir tireden sonra gelir:

• İç dişlerin tolerans konumları G ve H, dış dişlerinki e, f, g ve h’dir. H ve h’nin temel sapması sıfırdır.
• Bir tolerans sınıfı, bir tolerans derecesiyle bir konumu birleştirir; örneğin 6H ya da 6g. Derece 6, normal kavrama boyunda orta kaliteye karşılık gelir.
• Sınıf yazılmamışsa orta kalite geçerlidir: M1,6’dan itibaren 6H/6g, M1,4’e kadar 5H/6h.
• Bölüm dairesi çapı ile diş üstü çapının sınıfları farklıysa önce bölüm dairesi çapınınki yazılır: M20 × 2-6H/5g6g.
• Kavrama boyu kısa (S), normal (N) ya da uzundur (L); hiçbir şey yazılmamışsa N geçerlidir. Sol dişte LH eklenir: M6 × 0,75-5h6h-S-LH.

M10M10 × 1,25M20 × 2-6H/5g6gM6 × 0,75-5h6h-S-LH

1. Mdiş türüMetrik ISO dişi
2. 20anma çapıd = 20 mm
3. × 2adımince adım (normal adım 2,5)
4. -6Hiç diş (somun)6H, bölüm dairesi ve diş üstü çapı için
5. /5g6gdış diş (cıvata)5g bölüm dairesi çapı, 6g diş üstü çapı
6. -Nkavrama boyu · yazılmamışnormal; yazılmamışsa geçerli

ISO 965-6:2025, ISO 965-1’in önerdiği on sınıfın sınır ölçülerini verir: somunlar için 4H, 5H, 6H, 7H ve 6G; cıvatalar için 4h, 6h, 6g, 6f ve 6e.

Gerilme kesiti

Cıvatanın dayanımı, ISO 898-1’de çapı d2 ile d3’ün ortalaması olan bir dairenin alanı olarak tanımlanan gerilme kesiti üzerinden hesaplanır:

$$A_s = \frac{\pi}{4}\left(\frac{d_2 + d_3}{2}\right)^2$$

Aₛ = π/4 · ((d₂ + d₃)/2)² = π/4 · 8,593² = 58,0 mm²

İnce adımlı bir dişin gerilme kesiti, aynı çaptaki normal adımlı dişinkinden büyüktür: M10 × 1,25 için 61,2 mm², M10 × 1 için 64,5 mm². Deneme yükü ve kopma yükü As ile mukavemet sınıfından çıkar; bkz. cıvata mukavemet sınıfları. Bir kılavuzun istediği delik için bkz. kılavuz matkap çapları.